|

Të folurit e vonuar tek fëmijet

Të folurit e vonuar mund të përkufizohet si mosarritje e aftësive folëse të ngjashme me bashkëmoshatarët e tjerë nga ana e fëmijës.

Nëse një fëmijë nuk arrin të flasë në përputhje me moshën që ka atëherë mund të ketë “probleme të folurit” ose “vonesë në zhvillimin gjuhësor”.

Nëse çrregullimi ka lidhje me ndonjë organ të trupit përkufizohet si “çrregullim gjuhësor organik”, por nëse çrregullimi nuk ka lidhje me ndonjë organ, atëherë quhet “çrregullim gjuhësor funksional”.

Për një të folur normale fëmija duhet të ketë të zhvilluar aftësinë gjuhësore, të nxjerrë zëra dhe të mos ketë probleme në organet që mundësojnë funksionin e të folurit. Prandaj duhet të ketë një zhvillim normal të inteligjencës, dëgjuarit, shikuarit, hapësirës së gojës, rrugëve të sipërme të frymëmarrjes, të mushkërive dhe sistemit nervor e muskulor që sigurojnë ushqimin e të gjitha shqisave. Për këtë arsye për të përcaktuar nëse një fëmijë ka çrregullime në të folur më parë duhet të kontrollohen syri, veshi, hunda, goja, sistemi nervor dhe sistemi kockor-muskulor.

Një nga shkaqet më të rëndësishme në të folurin e vonuar është dëgjimi i pakët. Dëgjimi i pakët mund të jetë i lindur ose të shfaqet më vonë. Dëgjimi vetëm i zërave të lartë, i disa zërave të caktuar nuk tregon se fëmija ka probleme në dëgjim por mund të bëhet shkak që fëmija të mos flasë. Prandaj është e rëndësishme të bëni një vlerësim dhe kontroll të hollësishëm të fëmijës që mendoni se ka probleme në të folur. Ndërsa dëgjimi i pakët i shfaqur më vonë shkaktohet nga prishja e ajrosjes së veshit të mesëm tek fëmijët që kanë probleme të shpeshta në rrugët e sipërme të frymëmarrjes. Përveç kësaj edhe dëmtimi i qiellzës apo probleme tjera brenda gojës mund të bëhen shkak për të folurën e vonuar.

Neurologu dhe psikiatri i fëmijëve punojnë bashkë për të gjetur patologjinë e këtyre fëmijëve. Fëmijët që nuk paraqesin probleme organike atëherë kanë çrregullim funksional. Problemi mund të jetë çrregullim i funksionit të të folurit ose vonese e zhvillimit gjuhësor.

Tek fëmijët 18-20 muajsh të cilët kanë të zhvilluar gjuhën marrëse por jo atë shprehëse mund të ketë vonesë në zhvillimin gjuhësor. Fëmija i cili nuk ka asnjë shqetësim organik por justifikohet me historinë e një ngjashmërie gjenetike në të folurin e vonuar mund të ndiqet me metodën ‘prit-shiko’.

Në krahasim me vajzat, djemtë shfaqin më shumë probleme në të folur. Gjatë këtij proçesi këshillohet informimi i prindërve për të kontribuar sa më shumë në zhvillimin gjuhësor të fëmijëve. Me fëmijët duhet të vendoset një komunikim efektiv dhe i mjaftueshëm dhe duhet t’u jepet mundësia të flasin e të shprehin mendimet e tyre.

Ja rastet e dyshuara të të folurit të vonuar:
Çdo fëmijë sa arrin në moshën 3-6 muajshe mund të nxjerrë zëra të thjeshtë dhe kjo nuk është shenjë treguese që ai fëmijë nuk ka probleme me dëgjimin.
Çdo fëmijë i porsalindur duhet të kontrollohet për dëgjimin.
Në moshën 6-12 muajshe fëmija duhet të nxjerrë zëra si “ba ba ba” , “ma ma ma”
Në moshën 12 muajshe fëmija duhet të kuptojë përgjigjen ‘po‘ ose ‘jo’ dhe të reagojë kur e thërrasin me emrin e tij.
Në moshën 12-16 muajshe duhet të shqiptojë dy fjalë si “mami’, ‘babi’.
Kur të mbushë dy vjeç duhet të ketë një fjalor prej 5-10 fjalësh.
Në moshën 24-36 muajshe kupton pyetjet ‘çfarë është kjo?’ , ‘Ku është topi?‘ , ‘Kush jam unë?’ dhe duhet të japë përgjigje të pranueshme.
Në moshën 24-36 muajshe duhet të krijojë fjali me dy ose tre fjalë.
Pas muajit të 36 –të duhet të ketë një të folur të qartë që mund të kuptohet nga të gjithë.
Në moshën 4-5 vjeçare mund të tregojë një ngjarje të thjeshtë.
Në moshën 7 vjeçare mund të tregojë edhe një ngjarje të komplikuar.

  • EGLANTINA

    pershendetje une e kam djalin pese vjec,ai flet shume shpejt dhe mezi kuptohet ,po ka disa germa qe nuk i shqipton dot si psh v,f,rr.dhe me bashketingelloret ka veshtirsi.kerkoj dike qe te me sqaroje se si duhet te veproj,ose ku mund ta ndjek te ndonje qender,,

  • lata

    pershendetje.kam djalin 4 vjec dhe flet disa fjal dhe i haron shpesh.nuk kushton vemendje dhe kur i thua te bej dicka nuk e ben. ju lutem me jepni nje shpjegim per kete rast

  • TIMI

    Pershendetje per te gjithe ata njerez qe kan dijeni per rastet apo rastin qe une dua tju informoj.
    Jetoj ne shtetin suhedez kam djalin ne moshen 3 vite e 8 muaj.Ka shume veshtersi per te folur shume pak fjal qe i flet i ka te pa kuptuara dmth perdor nje fjalor te nje femije te moshes vertet 8-12 muajsh.
    nga vlersimi qe kemi nga mjeksiaj e shtetit largpermendur thuhet qe ka harresen .qudi tjeter tek djali eshte qe nuk ka interesim te lodrave apo shoqeris femijerore ,kalon diten duke shiquar nje film vizatimor apo shetitur .ju lutem nese keni rastin e till dhe keni kaluar kete ngjarje mos ngurroni qe edhe ne ti largojm shqetsimet qe na kan kapluar.

  • Beni CH

    Përshendetje unë kam djalin 5 vjet eh ka problem me të folerit ai kur ishte 1.5 vjet fletke disa fjal shum pak ndersa tash nuk don të flas fare, jetojm ne Zvicer dhe prej lindjes eh deri tash kemi pasur kontrolla edhe pse ka veshtir të gjitha me i kontrollu si duhet sp. dëgjus, gojen,koken në një Spital te njohur , ai shkon ne perashkollor dhe luan me fëmijt të tjer por nuk flet fare . Ju lutem të ma jepeni një shpjegim në kët rast.

  • zejdo

    zoti ju ndihmoft

  • lira

    pershendetje une e kam djalin edhe pak mbush 4vjet te flet vetem disa fjal ,femijet i don shum luan shum mir ,nuk esht agresiv esht shum i qet .me shikon ne sy me ben pershtypje se kupton shum mir por nuk din me fol shum pak vetem disa fjal mami babai ndonje .ju lutem ma jepni ne pergjigjje .

  • bardha

    pershendetje jam nje nen e dy djemve njeri 7 e tjetri 5 djalin 5 vjeqar qe kam ka pas probleme me te folur saq qajsha sikur femija kur edegjojsha se po tenton te kerkon diqka embajsha ne krah deri sa edisha qka po kerkon por me kalimin e kohes filloj te flet fal zotit edh qe tani ka fillu te shoqrohet me moshatar eeee per te gjitha nenat e baballart e kisha nje thenje mos u merakosni sikur une se se qdo femij qe ndegjon edhe dote flet te jeni te bindur ber ket ju pershendes te gjithve

  • arta

    Une e kam vajzen 3 vjet dhe nuk fole thuajse asnje fjale. Kur e meson nje fjale e perdor per 2-3 muaj dhe kur t’a meson ndonje fjale tjeter me vone, ate te meparmen thuajse e harron- nuk e permend fare. Jetoj jasht Kosove dhe vajza ka bere terapi me logopeden por nuk i ka ndihmuar aspak. Nga kontrollet e mjekut deri tash nuk kemi marre ndonje diagnoze pasi qe kjo nuk ka simptome tjera me serioze siq jane ato te Mungeses se Vemendjes/ Perqendrimit apo autizmit. Nje gje qe lexoj shpesh neper faqe te ndryshme eshte se femijet qe jetojn ne nje familje ku fliten 2 gjuhe – ata zakonisht fillojne te flasin me vone se ata qe perdorin vetem nje gjuhe. Per ne qe jetojm jasht Kosove femijet tan i ndegjojn dy gjuhe; nje gjuhe ne shtepi dhe nje tjeter ne qerdhe apo shkolle dhe kjo ndoshta mund te ndikoj ne disa raste.

  • nila

    une e kom djalin tash i ben 2 vjet shum marak jom tu u bo se gjith moshatart e tij folin si mami topi babi ky hiq der sot asni fjal se ka fol cetem ababa kshtu si veb 8-9 mujshe

  • loni

    Pershendetje kam djalin 3 vite e gjys … din alfabrtin english din 10 keng ne gjuhen angleze flet fjal po nuk i lidh nuk e krijon ni fjali psh mami dua uj po thot vetem uj per qdo sen qe e pys psh qka eshf kjo pergjigjet sakt po me fol rjedhshem si ne 3 vjeqar jo.. ju lutem me jepni pergjigje..